ros\u00f3\u0142<\/em>, r\u0119cznie robiony makaron, chrupi\u0105ce przypalone kawa\u0142ki z pieca i rodzina zgromadzona przy stole.<\/p>I w ko\u0144cu przesta\u0142em si\u0119 gniewa\u0107, \u017ce przegapi\u0142em ten program.<\/p>
To, co najbardziej zapad\u0142o mi w pami\u0119ci z ko\u015bcio\u0142a, to wcale nie sama msza.<\/p>
To by\u0142 \u015bpiew.<\/p>
W polskich ko\u015bcio\u0142ach zawsze panowa\u0142a atmosfera, w kt\u00f3rej ka\u017cdy zak\u0105tek wype\u0142nia\u0142y g\u0142osy, kt\u00f3re w jaki\u015b spos\u00f3b zlewa\u0142y si\u0119 w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Jako ma\u0142a dziewczynka nie wiedzia\u0142am nic o harmonii ani o ch\u00f3rach. Wiedzia\u0142am tylko, \u017ce kiedy wszyscy \u015bpiewali razem, ca\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 jakby o\u017cywa\u0142. Stare mury nios\u0142y ka\u017cd\u0105 nut\u0119 w g\u00f3r\u0119, a\u017c nie da\u0142o si\u0119 odr\u00f3\u017cni\u0107, gdzie ko\u0144czy si\u0119 \u015bpiew, a zaczyna cisza. Nawet teraz, ilekro\u0107 po latach s\u0142ysz\u0119 jeden z tych hymn\u00f3w, przestaj\u0119 by\u0107 doros\u0142\u0105. Zn\u00f3w stoj\u0119 obok mojej rodziny, \u015bpiewaj\u0105c s\u0142owa, kt\u00f3re zna\u0142am na pami\u0119\u0107 na d\u0142ugo przed tym, zanim zrozumia\u0142am ich znaczenie.<\/p>
Wkr\u00f3tce sam do\u0142\u0105czy\u0142em do ch\u00f3ru dzieci\u0119cego.<\/p>
Kiedy tak na to patrz\u0119 z perspektywy czasu, u\u015bmiecham si\u0119, bo nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby ktokolwiek z nas do\u0142\u0105czy\u0142 do ch\u00f3ru, wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce zostaniemy piosenkarzami. Do\u0142\u0105czyli\u015bmy, bo byli tam nasi przyjaciele, bo pr\u00f3by by\u0142y pe\u0142ne \u015bmiechu tak samo jak muzyki, a sp\u0119dzenie kolejnego popo\u0142udnia razem nie wymaga\u0142o lepszego powodu ni\u017c po prostu ch\u0119\u0107 bycia razem. Oczywi\u015bcie \u0107wiczyli\u015bmy jak nale\u017cy. Nasz dyrygent oczekiwa\u0142 od nas, \u017ce b\u0119dziemy s\u0142ucha\u0107, uczy\u0107 si\u0119 i dawa\u0107 z siebie wszystko \u2013 i jako\u015b nam si\u0119 to udawa\u0142o. \u015apiewali\u015bmy podczas mszy, na specjalnych uroczysto\u015bciach i zawsze, gdy parafia potrzebowa\u0142a m\u0142odych g\u0142os\u00f3w. Stoj\u0105c tam w\u015br\u00f3d innych dzieci, staraj\u0105c si\u0119 nie zgubi\u0107 miejsca ani nie zacz\u0105\u0107 \u015bpiewa\u0107 o p\u00f3\u0142 wersu za wcze\u015bnie, czu\u0142am dziwn\u0105 dum\u0119, nawet je\u015bli by\u0142am tylko jednym z wielu ma\u0142ych g\u0142os\u00f3w.<\/p>
Ko\u015bci\u00f3\u0142 to nie tylko modlitwy.<\/p>
To w\u0142a\u015bnie tam wielu doros\u0142ych, kt\u00f3rzy mieli wp\u0142yw na moje dzieci\u0144stwo, po cichu sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 mojego \u017cycia.<\/p>
Jedn\u0105 z nich by\u0142a siostra Damaris.<\/p>
W naszych oczach nigdy nie wydawa\u0142a si\u0119 po\u015bpieszna. Zawsze wita\u0142a nas tym ciep\u0142ym u\u015bmiechem, kt\u00f3ry sprawia\u0142, \u017ce dzieci od razu czu\u0142y si\u0119 mile widziane, jakby naprawd\u0119 mia\u0142a czas, by wys\u0142ucha\u0107 ka\u017cdej wa\u017cnej historii, jak\u0105 sze\u015bciolatek przyni\u00f3s\u0142 ze sob\u0105 tego dnia. Uczy\u0142a religii z cierpliwo\u015bci\u0105, a nie strachem, i by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego tak wielu z nas uwielbia\u0142o te lekcje. Dzieci zadaj\u0105 nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 pytania, zw\u0142aszcza o rzeczy, kt\u00f3rych nie widz\u0105, a zamiast sprawia\u0107, \u017ce czuli\u015bmy si\u0119 g\u0142upio, zach\u0119ca\u0142a nas, by\u015bmy nadal pytali. Patrz\u0105c na to z perspektywy czasu, my\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142 to jeden z najwi\u0119kszych dar\u00f3w, jakie nam da\u0142a. Nauczy\u0142a nas, \u017ce wiara i ciekawo\u015b\u0107 mog\u0105 i\u015b\u0107 w parze.<\/p>
Oczywi\u015bcie nie ka\u017cdy doros\u0142y w szkole czy w ko\u015bciele sprawia\u0142, \u017ce czuli\u015bmy si\u0119 a\u017c tak swobodnie.<\/p>
Byli ludzie, kt\u00f3rych naprawd\u0119 si\u0119 bali\u015bmy.<\/p>
Jedn\u0105 z nich by\u0142a dyrektorka naszej szko\u0142y. Jej gabinet znajdowa\u0142 si\u0119 na drugim pi\u0119trze i nie by\u0142o to miejsce, do kt\u00f3rego dzieci wchodzi\u0142y ot tak sobie. Je\u015bli w szkole robi\u0142o si\u0119 zbyt g\u0142o\u015bno, nie musieli\u015bmy do niej wchodzi\u0107. Jej g\u0142os roznosi\u0142 si\u0119 zadziwiaj\u0105co dobrze w dwupi\u0119trowym budynku.<\/p>
\u201cCisza tam!\u201d<\/p>
\u201cCisza tam!\u201d<\/p>
I nagle w ca\u0142ym budynku zapad\u0142a cisza.<\/p>
Wszyscy znali\u015bmy ten g\u0142os.<\/p>
Pok\u00f3j nauczycielski by\u0142 kolejnym miejscem, do kt\u00f3rego nie wchodzili\u015bmy po prostu tak. Je\u015bli musieli\u015bmy porozmawia\u0107 z nauczycielem, najpierw pukali\u015bmy i czekali\u015bmy, a\u017c nas zaprosz\u0105. Nigdy nie przysz\u0142o nam do g\u0142owy, \u017ce mogliby\u015bmy po prostu otworzy\u0107 drzwi. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce nauczyciele maj\u0105 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 przestrze\u0144, tak samo jak my mieli\u015bmy nasze klasy i korytarze. Mieli swoje przerwy, swoje rozmowy i czas z dala od nas.<\/p>
Zachowywali\u015bmy si\u0119 uprzejmie. Byli\u015bmy te\u017c w pe\u0142ni \u015bwiadomi tego, gdzie powinni\u015bmy si\u0119 znajdowa\u0107.<\/p>
W ko\u015bciele byli doro\u015bli, kt\u00f3rzy budzili w nas podobne odczucia. Jedna z si\u00f3str i jeden z ksi\u0119\u017cy to osoby, o kt\u00f3rych wiedzieli\u015bmy, \u017ce s\u0105 serdeczne, ale mimo to troch\u0119 si\u0119 ich bali\u015bmy. By\u0142o co\u015b w ich postawie, sposobie m\u00f3wienia, a nawet w tym, jak na ciebie patrzyli, co sprawia\u0142o, \u017ce prostowa\u0142e\u015b si\u0119, nie czekaj\u0105c, a\u017c ci\u0119 o to poprosz\u0105.<\/p>
Je\u015bli ksi\u0105dz przy\u0142apa\u0142 ci\u0119 na rozmowie podczas mszy lub lekcji, nie musia\u0142 wiele m\u00f3wi\u0107.<\/p>
Wystarczy\u0142o jedno spojrzenie.<\/p>
Wiedzia\u0142e\u015b.<\/p>
Nie rozmawia\u0142e\u015b, gdy kto\u015b inny m\u00f3wi\u0142. Taka by\u0142a zasada.<\/p>
Siostra by\u0142a niskiego wzrostu, ale jako\u015b nie mia\u0142o to \u017cadnego wp\u0142ywu na autorytet, jakim si\u0119 cieszy\u0142a.<\/p>
\u201cWsta\u0144 natychmiast. Id\u017a do gabinetu ksi\u0119dza i wyja\u015bnij, o co chodzi. Co zrobi\u0142e\u015b \u017ale na moich zaj\u0119ciach? Natychmiast.\u201d<\/p>
Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142em tam dwa razy.<\/p>
Za pierwszym razem ksi\u0105dz zapyta\u0142 mnie, co zrobi\u0142em.<\/p>
\u201cNie s\u0142ucha\u0142em\u201d \u2013 przyzna\u0142em.<\/p>
Najwyra\u017aniej to wystarczy\u0142o jako odpowied\u017a.<\/p>
Zamiast od razu mnie odes\u0142a\u0107, kazano mi usi\u0105\u015b\u0107 z pozosta\u0142ymi siostrami i patrze\u0107, jak obieraj\u0105 ziemniaki.<\/p>
Wtedy wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce zosta\u0142em ukarany.<\/p>
Nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce za chwil\u0119 dowiem si\u0119 czego\u015b, co zapami\u0119tam do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>
Siostry rozmawia\u0142y podczas pracy. Opowiada\u0142y nam o przygotowywaniu posi\u0142k\u00f3w dla wszystkich i o tym, jak same zajmowa\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnymi sprawami. Wstawa\u0142y ju\u017c o czwartej rano na msz\u0119, przygotowywa\u0142y si\u0119 na nadchodz\u0105cy dzie\u0144, a potem zabiera\u0142y si\u0119 za wszystkie czekaj\u0105ce na nie obowi\u0105zki. Sprz\u0105ta\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142, pomaga\u0142y potrzebuj\u0105cym i jako\u015b znajdowa\u0142y czas, by usi\u0105\u015b\u0107 z nami i opowiedzie\u0107 historie, kt\u00f3re \u2013 jak wierzy\u0142y \u2013 B\u00f3g chcia\u0142, by si\u0119 nimi podzieli\u0142y.<\/p>
Nie \u017cyli w jakim\u015b tajemniczym \u015bwiecie, oddzielonym od zwyk\u0142ego \u017cycia.
A jednak tak cierpliwie czekali na swoj\u0105 chwil\u0119 z nami, gotowi opowiedzie\u0107 nam o tym, czym chcieli si\u0119 z nami podzieli\u0107.<\/p>
Wtedy nic z tego nie rozumia\u0142em.<\/p>
Wiedzia\u0142am tylko, \u017ce wys\u0142ano mnie tam, bo rozmawia\u0142am, kiedy nie powinnam, i w jaki\u015b spos\u00f3b znalaz\u0142am si\u0119 obok grupy kobiet obieraj\u0105cych ziemniaki i s\u0142uchaj\u0105cych opowie\u015bci.<\/p>
Wiele lat p\u00f3\u017aniej zrozumia\u0142em, \u017ce ta lekcja nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z ziemniakami.<\/p>
Chodzi\u0142o o s\u0142u\u017cb\u0119, odpowiedzialno\u015b\u0107 i cich\u0105 prac\u0119, jak\u0105 ludzie wykonuj\u0105 dla innych, nie oczekuj\u0105c, \u017ce ktokolwiek to zauwa\u017cy.<\/p>
Po prostu nie by\u0142em jeszcze wystarczaj\u0105co doros\u0142y, \u017ceby to dostrzec.<\/p>
Pewnego popo\u0142udnia, po lekcji religii, siostra Damaris poprosi\u0142a mnie, \u017cebym na chwil\u0119 zosta\u0142a. Pami\u0119tam, jak patrzy\u0142am, jak inne dzieci znikaj\u0105 za drzwiami, a ja sta\u0142am tam, zastanawiaj\u0105c si\u0119, czy czego\u015b nie zapomnia\u0142am, czy mo\u017ce zrobi\u0142am co\u015b z\u0142ego. Zamiast tego u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 i wyci\u0105gn\u0119\u0142a r\u0119k\u0119 w moim kierunku Pami\u0119tnik<\/em> (ksi\u0105\u017ceczka z autografami lub album przyja\u017ani). Nie by\u0142 to pami\u0119tnik, jak mog\u0142oby sugerowa\u0107 to angielskie s\u0142owo. By\u0142a to ma\u0142a ksi\u0105\u017ceczka, w kt\u00f3rej przyjaciele, nauczyciele i osoby, kt\u00f3re co\u015b dla nas znaczy\u0142y, zapisywali wiersze, \u017cyczenia i s\u0142owa, kt\u00f3re, jak mieli\u015bmy nadziej\u0119, pozostan\u0105 z nami na zawsze. Ka\u017cdy nowy wpis sprawia\u0142 wra\u017cenie odkrycia ma\u0142ego skarbu.<\/p>Otworzy\u0142a go ostro\u017cnie, zatrzyma\u0142a si\u0119 na chwil\u0119, a potem swoim starannym, eleganckim pismem napisa\u0142a:<\/p>
\u201eNajwi\u0119kszym szcz\u0119\u015bciem jest czyste sumienie,<\/strong>i tego nikt Ci nie mo\u017ce odebra\u0107,<\/strong>kt\u00f3re s\u0105 cenniejsze ni\u017c drogie kamienie,<\/strong>\u201dJego nagrod\u0105 jest Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce.\u201d<\/strong><\/p><\/blockquote>Najwi\u0119kszym szcz\u0119\u015bciem jest czyste sumienie,<\/em>i nikt nigdy nie b\u0119dzie w stanie ci tego odebra\u0107.<\/em>Jest cenniejszy ni\u017c najdro\u017csze klejnoty,<\/em>a nagrod\u0105 za to jest Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce.<\/em><\/p><\/blockquote>Od tamtej pory te s\u0142owa zawsze mi towarzysz\u0105.<\/p>
Angielskie t\u0142umaczenie oddaje tre\u015b\u0107 tego, co napisa\u0142a, ale z jakiego\u015b powodu nie oddaje tego samego ciep\u0142a. J\u0119zyk polski ma w sobie co\u015b, co sprawia, \u017ce niekt\u00f3re zdania brzmi\u0105 mniej jak rada, a bardziej jak ciche b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Za ka\u017cdym razem, gdy czytam te znajome s\u0142owa, nie tylko przypominam sobie ich znaczenie. Przypominam sobie osob\u0119, kt\u00f3ra je napisa\u0142a, cichy u\u015bmiech na jej twarzy, sal\u0119 lekcyjn\u0105, zapach kredy i wypolerowanych drewnianych \u0142awek oraz poczucie, \u017ce kto\u015b wierzy\u0142, i\u017c kilka starannie dobranych s\u0142\u00f3w mo\u017ce towarzyszy\u0107 ma\u0142ej dziewczynce przez reszt\u0119 \u017cycia.<\/p>
Mia\u0142a racj\u0119.<\/p>
Tak zrobili.<\/p>
W moim dzieci\u0144stwie spotyka\u0142em wielu wspania\u0142ych ludzi, ale to, co zapad\u0142o mi w pami\u0119\u0107, to nie tylko to, co nam m\u00f3wili. Chodzi\u0142o o to, jak dawali nam przestrze\u0144 na zadawanie pyta\u0144.<\/p>
Jak B\u00f3g m\u00f3g\u0142by us\u0142ysze\u0107 modlitwy milion\u00f3w ludzi modl\u0105cych si\u0119 w tym samym czasie?<\/p>
Gdzie przebywa\u0142y anio\u0142y, kiedy nikt ich nie widzia\u0142?<\/p>
Czy zwierz\u0119ta id\u0105 do nieba?<\/p>
Pytali\u015bmy o wszystko, co tylko przysz\u0142o nam do g\u0142owy. Niekt\u00f3re pytania pewnie wywo\u0142ywa\u0142y u\u015bmiech na twarzach doros\u0142ych, ale nie pami\u0119tam, \u017ceby ktokolwiek sprawia\u0142, \u017ce czuli\u015bmy si\u0119 g\u0142upio z powodu tych pyta\u0144.<\/p>
By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego ko\u015bci\u00f3\u0142 nigdy nie sta\u0142 si\u0119 dla mnie miejscem, do kt\u00f3rego chodzi\u0142o si\u0119 z obowi\u0105zku. Oczywi\u015bcie by\u0142y tam zasady. Byli doro\u015bli, kt\u00f3rych si\u0119 bali\u015bmy, i zdarza\u0142y si\u0119 chwile, kiedy doskonale zdawali\u015bmy sobie spraw\u0119, \u017ce przekroczyli\u015bmy granic\u0119. Ale by\u0142y te\u017c \u015bpiewy, ciekawo\u015b\u0107, \u015bmiech i ludzie, kt\u00f3rzy po cichu pokazywali nam, jak wygl\u0105da troska w codziennym \u017cyciu.<\/p>
Ch\u00f3r sta\u0142 si\u0119 dla nas kolejn\u0105 ma\u0142\u0105 rodzin\u0105. Pr\u00f3by by\u0142y pe\u0142ne znacznie wi\u0119cej \u015bmiechu ni\u017c d\u0105\u017cenia do perfekcji i cho\u0107 zawsze starali\u015bmy si\u0119 z ca\u0142ych si\u0142, zazwyczaj znajdowa\u0142 si\u0119 kto\u015b, kto zaczyna\u0142 zbyt wcze\u015bnie, kto\u015b, kto zapomina\u0142 tekstu, i kto\u015b, kto nie m\u00f3g\u0142 przesta\u0107 chichota\u0107 dok\u0142adnie w najgorszym momencie. W jaki\u015b spos\u00f3b naszym dyrygentom udawa\u0142o si\u0119 zachowa\u0107 cudownie cierpliwe miny przez ca\u0142y ten czas. Nauczyli\u015bmy si\u0119, \u017ce wsp\u00f3lne \u015bpiewanie nie polega\u0142o tak naprawd\u0119 na tym, by mie\u0107 najpi\u0119kniejszy g\u0142os. Chodzi\u0142o o to, by s\u0142ucha\u0107 siebie nawzajem, oddycha\u0107 w tym samym rytmie i sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 czego\u015b znacznie wi\u0119kszego ni\u017c my sami.<\/p>
Nie wiedzieli\u015bmy wtedy, \u017ce pewnego dnia te zwyczajne niedziele stan\u0105 si\u0119 wspomnieniami. W tamtym czasie by\u0142y to po prostu niedziele. \u015apiewali\u015bmy, \u015bmiali\u015bmy si\u0119, wracali\u015bmy do domu. Nic w nich nie wydawa\u0142o si\u0119 na tyle wa\u017cne, by zapami\u0119ta\u0107 to na zawsze.<\/p>
Nie pami\u0119tam, ile pie\u015bni nauczyli\u015bmy si\u0119 wtedy. Nie potrafi\u0142bym powiedzie\u0107, ile razy je \u015bpiewali\u015bmy ani ile niedziel sp\u0119dzili\u015bmy razem w tym ch\u00f3rze.<\/p>
Ale wci\u0105\u017c pami\u0119tam to uczucie.<\/p>
Wszystkie te ciche g\u0142osiki, kt\u00f3re rozbrzmiewa\u0142y razem pod dachem starego ko\u015bcio\u0142a \u2013 czasem idealnie zgrane, a czasem zupe\u0142nie nie.<\/p>
I by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego nawet teraz, kiedy s\u0142ysz\u0119 jedn\u0105 z tych piosenek, nie s\u0142ysz\u0119 tylko muzyki.<\/p>
S\u0142ysz\u0119 nas.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zimowa niedziela w Polsce lat 80. to by\u0142 czas sp\u0119dzony w ko\u015bciele, w gronie rodziny, przy domowym rosole i r\u0119cznie robionym makaronie, w\u015br\u00f3d surowych doros\u0142ych, z nieoczekiwanymi lekcjami i piosenkami, kt\u00f3re pozosta\u0142y w pami\u0119ci na d\u0142ugo po tym, jak sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dzieci\u0144stwo.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2946,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[785,97,777,791,775],"class_list":["post-2941","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teamwork-growth","tag-1980s-poland","tag-childhood-memories","tag-childhood-nostalgia","tag-church-memories","tag-polish-childhood","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author",""],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t
![\"Wspomnienia](\"https:\/\/chireveti.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/ChatGPT-Image-Aug-13-2026-01_13_12-PM.png\" "\\"Piosenki,")
\n <\/div>\n \n \n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n \n \n \n\n \n